Over de oorlogen
Nederland bleef neutraal in de Eerste Wereldoorlog, maar ontkwam niet aan de Tweede. Van grensbewaking tot bombardement, van bezetting tot bevrijding: dit is de militaire en maatschappelijke geschiedenis die het decor vormt van de trilogie.
1914 – 1945 · Dertig jaar die alles veranderden
Nederland bleef neutraal in de Eerste Wereldoorlog, maar werd in 1940 bezet. Het bombardement op Rotterdam en vijf jaar bezetting tekenden een hele generatie.
De Grote Oorlog
Op 28 juli 1914 breekt de oorlog uit die de wereld voorgoed zal veranderen. Nederland verklaart zich neutraal, maar de gevolgen zijn overal voelbaar. Het leger wordt gemobiliseerd, de grenzen worden bewaakt, en meer dan een miljoen Belgische vluchtelingen stromen het land binnen.
Vier jaar lang blijft Nederland neutraal, maar de gevolgen zijn groot. De voedselvoorziening staat onder druk, de economie stagneert, en aan de Belgische grens horen soldaten het kanonvuur uit Vlaanderen.
Gerard Vorstenbürger, vader van de nog ongeboren Geert, werkt als ambtenaar op Buitenlandse Zaken en bewaakt de Nederlandse neutraliteit. Hij keert ongedeerd terug. Maar de wereld die hij terugvindt is niet meer dezelfde.
De Spaanse Griep
De oorlog eindigt in november 1918, maar een andere vijand woedt al maanden door Europa. De Spaanse Griep treft Nederland meedogenloos. Naar schatting 50.000 Nederlanders sterven.
Het gezin Vorstenbürger valt uiteen. Gerard sterft. Zijn vrouw vertrekt en laat de anderhalf jaar oude Geert achter. Geert overleeft de griep, maar wordt doof door meningitis. Alleen op de wereld belandt hij in het dovenschool-internaat aan de Ammanstraat in Rotterdam.
"De griep nam meer levens dan de oorlog."
De tussenjaren
Na de oorlog volgen de 'Roaring Twenties', maar de euforie is van korte duur. De beurskrach van 1929 trekt een spoor van werkloosheid en armoede door Europa. In Nederland groeien de politieke spanningen.
In Duitsland grijpt Adolf Hitler de macht. De Kristallnacht van november 1938 schokt de wereld, maar Nederland kijkt toe en hoopt op neutraliteit, zoals in 1914.
In Rotterdam werkt de jonge Mieke bij de manufacturenwinkel van Sjaak van Dam. De schaduw van de oorlog valt al over de stad, maar het dagelijks leven gaat door. Nog wel.
Voor dove Nederlanders brachten deze decennia een dubbel isolement: afgesneden van informatie door het verbod op gebarentaal, en afgesneden van de wereld door een maatschappij die hen niet hoorde.
Lees meer over 'Dovenland'Op 10 mei 1940 valt Duitsland Nederland binnen. Vijf dagen later capituleert het Nederlandse leger, nadat Rotterdam in puin is gelegd. Vijf jaar bezetting volgen.
Het Bombardement op Rotterdam
14 mei 1940. Om half twee 's middags verschijnen Duitse bommenwerpers boven het centrum van Rotterdam. In tien minuten tijd wordt het hart van de stad weggevaagd. Meer dan 800 mensen sterven, 80.000 raken dakloos, een middeleeuwse binnenstad houdt op te bestaan.
Het bombardement is bedoeld als dreigement aan heel Nederland: capituleer, of andere steden volgen. Generaal Winkelman geeft zich over. Nederland is bezet.
Geert Vorstenbürger, die als schilder werkt, ervaart het bombardement als een storm die hij niet hoort maar wel voelt. De trillingen waarschuwen hem. Hij waarschuwt zijn dove collega's. Ze overleven. De stad om hen heen niet.
"In tien minuten verdween acht eeuwen geschiedenis."
De Bezetting
Na de capitulatie begint het leven onder Duitse bezetting. Aanvankelijk lijkt het nog mee te vallen, maar geleidelijk wordt de greep strakker. Joodse Nederlanders worden geregistreerd, uitgesloten, en uiteindelijk gedeporteerd.
In Rotterdam, waar 12.000 joodse inwoners wonen, vinden in 1942 en 1943 grote razzia's plaats. Buren worden van de ene op de andere dag meegenomen. De stad wordt stiller en leger.
Het dagelijks leven wordt bepaald door distributie, spertijd en angst. De BBC-radio wordt verboden, maar wie kan luisteren, luistert stiekem. Wie doof is, mist zelfs dat.
Geallieerde bommen
De oorlog keert zich langzaam. Vanaf 1943 bombarderen de Geallieerden strategische doelen in bezet Europa, maar niet altijd even nauwkeurig. Rotterdam-West en andere woonwijken worden getroffen door 'friendly fire'.
De bevolking, al uitgeput na drie jaar bezetting, ziet opnieuw haar straten in puin vallen. Niet door de vijand, maar door de bevrijders. De ironie is wreed.
Dolle Dinsdag & de Hongerwinter
September 1944. De Geallieerden bevrijden het zuiden van Nederland. Het gerucht verspreidt zich als een lopend vuurtje: het is voorbij! NSB'ers vluchten naar Duitsland. Het is Dolle Dinsdag, een dag van euforie.
Maar het noorden blijft bezet. En dan volgt de zwaarste winter uit de Nederlandse geschiedenis. De Hongerwinter van 1944-1945 kost naar schatting 20.000 mensen het leven. Geen eten, geen brandstof, geen einde in zicht.
Geert en Mieke overleven de winter samen. Ze besluiten te vluchten.
"De Hongerwinter kostte circa 20.000 levens."
De Bevrijding
Op 5 mei 1945 capituleert Duitsland in Nederland. Canadese, Britse en Poolse soldaten rijden door de straten. Overal vlaggen, bloemen, tranen. Vijf jaar bezetting zijn voorbij.
Maar de bevrijding is niet voor iedereen hetzelfde moment. Voor Rotterdam is het een stad die opnieuw moet beginnen, letterlijk vanaf de grond. Voor Geert en Mieke, die in Aalten de oorlog hebben overleefd, is het het begin van een nieuw bestaan.
De oorlog is voorbij. De littekens blijven.
'Dovenland'
Wat betekent oorlog als je de sirenes niet hoort? Als je geen radio kunt beluisteren, geen gefluisterde waarschuwingen opvangt, geen bevelen kunt volgen? Ontdek het onvertelde verhaal van dove Nederlanders in de Tweede Wereldoorlog.
Lees het volledige verhaal"De oorlog eindigde in 1945. De erkenning van de Nederlandse Gebarentaal duurde tot 2021."
Ontdek hoe Geert en Mieke deze geschiedenis doorleefden, van het bombardement tot de bevrijding, in de trilogie.